DAMIZLIK KUŞ TEMİNİ

Yetiştirici ilk önce ihtiyacını belirlemeli, hangi ırkı besleyeceğine karar vermeli. Eğer amaç sadece yarışmalar için kuş yetiriciliği yapmak ise farklı türler yerine, sadece bir veya iki ırk yetiştirmek daha mantıklı olacak ve başarımıza yardımcı olacaktır.Kuş satın alırken kuşların ırk özellikleri araştırılmalı ve kuşların bakıcı özelliklerinin ne derecede olduğu öğrenilmelidir, ona göre kümes ve kafes seçimi yapılmalıdır. Kuşun sağlığı tüylerinde gizlidir. Sağlıklı bir kuşun tüyleri parlak ve temizdir.


YAVRU SEZONU

Muhtemel yavru mevsimi şubat ve mart aylarıdır. Kuşların kış dinlenmesinden çıktıkları düşünülerek yetiştiriciler kuşları hemen eşe atmak isterler. Asıl konu kuşların sadece yem ile formda tutulamayacağıdır. Bu soğukta duran kuşlarımızdan çok şey beklemek demektir. Salmada duran kuşlara ezik yulaf, kalın yem ve nifer ağırlıklı karışık yem ve yumurta mamasıyla beslenmesi tavsiye edilir.

Eğer kuşlar sakin ve sağlıklı bir kış geçirdiler ise onlardan verim alınabilme olasılığı yüksektir. Kuşları eşlemek için bir araya koymadan önce, sağlık durumlarına bakılmalı, sağlıksız dişiler kullanılmamalıdır. Kuşların durduğu yer başlangıçta fazla ısıtılmamalı, aksi taktirde, dişiler hemen kuluçkaya yatmak isterler. Bu durumda hiç kimsenin istemediği boş yumurtalara sahip oluruz. İlk başlangıçta 15 derece sıcaklık yeterli olacaktır, bu ısı her hafta arttırılarak 20 dereceye çıkartılır. Bu durumda dişilerin hazırlanması 6 hafta kadar sürer. Dişilerin yuva için bir şeyler toplaması ve yuvayı örmesi yetiştiricilerin beklediği gibi 8 gün içinde olmayabilir. Zaten olması yumurtaların boş olmasına sebebiyet verir. Bu arada eşlemede kullanılan yerin temizliği ve havası da önemlidir. Dişi iyice eşleşmeye hazır olduğunda yem çeşidi olarak daha çok nişasta içeren yemler verilebilir. Bunun yanında yumurtalı karışık mamada verilebilir. Yeşillik verileceği zamanda kuşun vücudunun uygunluğu denetlenmelidir.

Ellerimize yapışan kirlerle yumurtaları tutmamalıyız. Elimizdeki kir ve yağ, yumurta kabuğundaki delikleri kapatarak yavrunun ölmesine neden olabiliriz. Yavru zamanında kümeste yapılacak çoğu yetiştirici kuşlara birçok vitamin vermektedir. Burada dikkat edilmesi gereken tam tersi bir etkiyle karşı karşıya kalına bilineceğidir. Fazla verilen vitaminden, dişi kuş ve yumurtadaki yavru vitamin zehirlenmesinden ölebilir. Bu yüzden kontrollü davranmak gerekir.

Yavru zamanında kümeste ve yakınlarında yapılan gürültülü davranışlardan kuşlar ve yumurtadaki yavrular zarar görebilir. Yumurtayı kontrol için aldığımızda tekrar yerine koyarken eski konumunda olmasına dikkat edilmelidir. Yumurta saklanması sırasında tozlardan korumalı ve yere yakın bir yerde muhafaza edilmelidir. Alt raf ile üst raf arasındaki 3-4 derece arasındaki sıcaklık yumurtanın bozulma riskini azaltır. Yumurtanın daha çok oksijen alabilmesi için sivri kısmını yukarı gelecek şekilde olmasına dikkat edilmelidir. Dişi yumurtaların üstüne yatmaya başlayınca, yumurta maması ve yeşillik yavrular çıkasıya kadar verilmemelidir. (bu yazı Gottfried Drott tan çeviridir.)


YAVRUNUN YUVADAN AYRILMASI

Yavrular 14 günlük olunca, yuva her zaman durduğu yerden alınır. Yere yakın olarak köşelerin birine konulur. Yine yuva çanı eski yerine konulur ve dişini tekrar yuva örmesi için malzeme verilir. Köşe yuvadaki yavrular 21 günlük oluncaya kadar baba, yavruların bakımını üstlenir. Bundan sonra 1 hafta içinde 26-27 günlük olunca yavru tamamen anne ve babadan ayrılır.

İlk 3 gün içinde yuvadan ayrılan yavruların kafesine tünek konmaz. 4. günden itibaren kafesin alçak yerine (8-10cm) normal tünekten daha ince bir tünek konulur. Bu tünek 10 gün orada kalmalıdır.

Bu tüneğin kullanımı esnasında yavruların ayak kemikleri daha da sertleşecektir. Yavru 9 haftalık oluncaya kadar ince tünek değiştirilmemedir. 9. haftadan sonra yavrular tüye girmek üzere uçuş salmasına alınırlar. Yavrular ilk senede kanat ve kuyruk tüylerini değiştirmezler. Yarışmaya katılan kuşun yavru olduğu kanat ve kuyruk tüylerine bakılarak anlaşılır. Bunlar “Unfligled” sınıfında yarışırlar.


YUMURTADA YAVRU ÖLMESİ

Sık karşılaşılan bu problemde yumurtadan yavru çıkmayınca, yumurta kırılıp bakıldığında yavrunun tamamen gelişmiş olmasına rağmen ölü olduğu görülür. Bu olayın birkaç nedeni vardır. Kusurlu veya eksik beslenme sonucunda embriyo gelişse bile çok güçsüz kalıp kabuğu kıracak gücü bulamaz. Bir başka neden yumurta kabuğunun sert olmasıdır. Bir başka sebep ise, yumurta kabuğunun çok kuru (nemsiz) olmasıdır. Bu yüzden bazı yetiştiriciler yavru çıkmadan bir gün önce yumurtayı ılık suya batırıp yumurta kabuğunu biraz yumuşatıp, yavrunun daha kolay çıkması sağlanır. Kümeste eğer var ise kaloriferin üzerine bir kap içersinde su koyularaktan kümes nemlendirilebilir.


KÜMESTEKİ IŞIK MİKTARI

Işık miktarı anne babaların, yem yiyebilmeleri ve yavruları besleyebileceği zaman uzunluğunda olmalıdır. Şubat –Mart aylarında gün ışığı ortalama 12 saat kadardır. Yavruların düzenli beslenmesi için kabul edilen ışık süresi 14 saat kadardır. Bazı yetiştiriciler bunu 15 saate kadar çıkarıyorlar. Tabii bu uzun süreler için ışık otomatlarına ihtiyaç vardır. Bazı yetiştiriciler doğal olmayan bu metoda karşı çıkmaktadırlar.


EŞE HAZIRLAMA VE ÇİFTLEŞME

Bu süreç 8. ayda başlar.Çiftler yavru sezonu kapatıp tüye girdikten sonra, büyük salmalarda uçurulur. Yavrularda başka büyük salmalarda bulunur. Yetiştirici yeni sezona hangi tarihte başlayacağına, bu dönemdeki kuş bakımı ile karar vermelidir.Yetiştiricilerin büyük çoğunluğu Mart ayının ortalarına doğru, kuşların yan yana konacağını hesaplayarak, eşe hazırlık dönemine başlarlar. Çünkü verim ve sağlıklı yavrular elde etmek için her konuda hassasiyetle davranılmalıdır.Böyle yaparsak tabiatın doğal seyrine uygun olarak bahar aylarında yavrular elde etmiş olur ve karşılaşacağımız risk oranını en aza indirgemiş oluruz. Kuşların tüyde olduğu dönem hastalığa yakalanma riskine en çok sahip oldukları dönemdir. O yüzden yavru sezonunda alacağımız verim bu dönemde yapacağımız dengeli beslenmeye bağlıdır.Aynı zamanda yetiştiriciler beslenme sistemini değiştirmek istediklerinde, (Mama, Karışık yem, Sebze takviyesi, Yulaf vs...) yine bu dönemi tercih etmeleri kuşlarının sağlığı açısından kendi menfaatleri yararına olur.

Bu dönemde yetiştiriciler kuşlarına, genelde hergün yiyebileceği miktarlarda ve yavrulatma sezonu bitinceye kadar değiştirmeyecekleri mamayı verirler.Önlerine hergün karışık yem ve suluklarına vitamin takviyesi yapmakta son derece yararlıdır.Ayrıca her gün bir yan gıda vermekte çok iyi olur. Bu yan gıdalar şunlar olabilir; marul elma havuç portakal vb... 10. ayda kuşlar tüyden çıktıklarında, mama gene kuru olarak haftada 1 kez verilir. Sebze ve meyve gün aşırı olarak verilmeye devam edilir. Vitaminli su haftada 2-3 güne düşürülebilir.Karışık yemdeki yağlı tohumlar (kalın yem ve nijer tohumu ) biraz arttırılır. Yulaf verilmeye 365 gün boyunca devam etmekte herhangi bir sakınca yoktur. Isı ve ışık durumu ise doğal seyrine göre kuşların sağlığına en uygun şekilde olarak gözlenmeli ve gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.

Ocak ayının 20 sine doğru erkek kuşlar tek başına bırakılır ve bu andan itibaren ışık için zaman saati ayarlanır.Işık her hafta 15 dakika öne çekilerek, ilk yavru çıktığında ışık 14 saate çıkacak şekilde ayarlanır. Işık 14 saate ulaştığında ısınında en az 18 derece olması gerekmektedir. Bu tarihten sonrada karışık yemdeki ince yem oranı arttırılarak (enerji için) mama oranı da haftada 2 kereye çıkartılır.Tek duran erkek kuşların muhtemel dişileri ayarlanarak 1 Martta kümesteki gözler ikiye bölünüp dişilerde erkeklerin yanına koyulur. 10 gün süre ile tahtadan yapılmış bölmelerin her iki tarafındaki dişi ve erkek ses sinyalleriyle anlaşırlar. Tahta bölmeler, tel bölmelerle değiştirilip, 5-6 gün tel vasıtasıyla birbirlerini görerek çiftlerin uyum sağlamalarına yardımcı olunmaya çalışılır.

Eşe atmadan önce altlarında varsa fazlalık tüyler kesilir.( Fİ sinin üzerindeki tüyler asla kesilmez) tepeleri, kaşları ve tırnakları kesilerek hazır olduğu gözlenen kuşlar eşe atılır.

Avrupa ve Amerika da ki yetiştiriciler genelde keçe kullanmayı tercih etmezler Kuşlara verilen çuval ipi ve kraft iplik ile yuva çanağının içini kuşların örmeleri sağlanır. Bunun sebebi bitlerin oluşumunu engellemek ve çok sıcak olduğunda yavruların kavrulmasını engellemektir.

Yumurtaları tamamlayıp gurk bastıktan 13-14 gün sonra yavrular kabuklarından çıkarlar. Bu süre içersinde mama ve sebze-meyve vermek sakıncalı olabilir. Nedeni ise anne sık sık bunları yemek için yuvayı terk edip yumurtalarını soğutmaz, hem de bu yiyeceklere özlem duyarak yavrular çıkınca daha bir iştahla beslerler

Yavru zamanı mamamızın kuruluğunu gidermek amacıyla mamamızın içine; yumurta,patates,sebze veya meyve koyarak annenin bu mamayı yavruya kusmasını kolaylaştırmış oluruz. Mama günde 2 kere 2-3 saatte bitebilecek miktarlarda konmalıdır. Burada en çok dikkat edeceğimiz husus annenin iri taneli besinler kusarak yavrularının ölümüne sebebiyet vermemeleridir.Yavru 7 günlük olduğunda artık, bilezik takma zamanı gelmiştir. Burada dikkat etmemiz gereken diğer önemli bir hususta şudur; erkek kuş (Baba) eğer rahatsızlık veriyorsa başka bir kafese ayrılmalıdır. Yavrular 11 günlük olduklarında baba tekrar yanlarına salınabilir.11 günden önce salarsak dişi kuşu eşleyerek tekrar zamansız olarak yumurtlamasına sebep olarak var olan yavruların ilgisizlikten ölümüne neden olabiliriz. Eğer 11 günden daha geç salarsak, baba erkek yavruları kendine rakip olarak görerek döve döve yavrularını öldürür.

Yavru 15-16 günlük olduktan sonra yuvadan atlar. Artık yavrulara bakma görevi babadadır.Anne yeniden yumurtlayarak gurk yatmaya başlar. 18-22 günlük olduklarında yavrular mamaya gaga atmaya başlarlar. Yavrular tane kırmaya başladıklarında (27-30 günlük olduklarında ) artık anne ve babanın yanından ayırmamızın zamanı gelmiştir.

Irk kanaryalarının eşlenmesinde “İNTENSİV FAKTÖRÜ” çok önemlidir. Üretimde olduğu kadar kuşlarınızı alırken de bu faktör göz önünde bulundurulmalıdır. Hem hangi renk olduğunun hem de tüy kalitesinin belirlenmesinde bu çok önemlidir. İntensiv faktörü kalıtımsal olarak ana babadan yavrulara geçen bağımsız bir özelliktir. Çok zayıftan çok güçlüye kadar olan bu faktörün derecesi yetiştiriciler tarafından belirlenir. Bütün ırk kanaryalarını İntensiv (Acı Sarı) ve schimmel (Kamışı) olarak birbirinden ayırmak zorundayız. Yalnız bu düz sarı kuşlar için geçerli olmayıp, yeşil, kula, gri, beyaz ve araçlı kuşlar içinde geçerlidir. İntensiv A Schimmel (B) ile simgelendirilir. Esas olan nokta, B kuşun İntensiv (A) kuşa göre daha uzun tüylere sahip olmasıdır.

Bir Schimmel (B) kuşun tüyünü incelediğimizde, belirlediğimiz tüydeki renk maddesinin tüyün her kısmında aynı miktarda olduğudur. Tüyün kökü renksiz, oldukça yumuşak ve renk olarak silik gibidir. İntensiv (A) kuş ise temel renk daha güçlü bir yapıya sahiptir. Çünkü İntensiv (A) kuştaki tüy daha kısa olup tüydeki renk maddesi sanki uca toplanmıştır. Tüyün ucu da biraz dar, güçlü ve sağlamdır. Dikkati çeken başka noktada İntensiv faktörü tüy büyümesinin gecikmesine neden olur. Bu sebepten yuvada yavruların, hangisinin A , hangisinin B olduğu kuş tüyünü düzmediği zaman anlaşılır.Önce tüylenen yavru Schimmel B dir. Yavru yumurtadan çıkar çıkmazda üzerindeki çok ince tüylerden az ve kısa oluşu onun İntensiv kuş olacağını, tam tersi ise Schimmel B olacağını gösterir.

Positür kanaryaların eşlendirilmesinde, hangi ırkı yapacağımıza karar verdikten sonra, kuşların tüy özellikleri göz önünde bulundurularak eşe atmalı ve yarışma standartlarına uygun tüy yapısında yavrular çıkartılmalıdır. Damızlık kuşların eşleştirilmesinde tüy uzunluğuna çok dikkat edilmelidir. Mesela Gilbert İtalicus için sadece İntesiv x İntensiv eşlemek gerekir. Bu kuşlar hiçbir şekilde B özellik taşımazlar, tüyler öylesine güçlü İntensiv özellik taşırlar ki bazı bölgeler tamamen çıplak ve tüysüzdür. Bu yüzden bacaklar tüysüz ve vücudu incecik gözükür. Ama diğer taraftan bu özellik öteki ırklar için kesinlikle geçerli değildir. Positür kuşlarda yarı İntensiv (AB) kuşlar çok önemlidir. Bu kuşlar dıştan A gibi gözükür ama tüy yapısı incelendiğinde B dir.

Bir çiftin ikisinde de güçlü “B” özellik varsa, gelen jenerasyondaki kuşların tüyleri çok uzun olup kuşun yan tarafındaki tüyler çok uzun ve gevşektir. Bu yarışmalarda istenmeyen özelliktir. Eşlemeler AXB, AXAB, ABXAB şeklindedir. Roza Espanol, Border, Life, Lizard, Alman tepelisi için AXAB, Yokshire, Lanceshire, Scotch Fancy, Japon Haso Bossu Belge, Norwich, Gloster için ABXAB şekildedir. Yarışmalarda iyi sonuç için düzgün, yatık ve ipek gibi tüyler şarttır. Pariser Trompoter ve Crest için yapılan eşlemelerde biraz uzun tüylü kuşlar eşlenirken, tüylerde değişik renk çeşitlerinin olması iyi sonuçlar verir. Eğer bu ırklar BXB eşlenmek istenirse iki kuşunda tüyleri çok uzun olmamalıdır. Diğer renklere oranla beyaz kuşların eşlenmesinde zorluk çıkabilir, çünkü hangi kuşun A hangi kuşun B olduğunu anlamak biraz daha zordur. Kuşun vücudundaki tüm tüylerin uzunluğuna bakılarak bu kuşun A veya B olduğuna karar verilebilir.Tüyler ne kadar kısa ise A ne kadar uzun ise B dir. (Werner Maaben in yazısından çeviridir.)